Xalqaro valyuta jamg‘armasi (XVJ) 2026 yilda O‘zbekiston iqtisodiyotining o‘sishi bo‘yicha prognozini yana oshirdi: yozda e’lon qilingan hisobotdagi 6,8 foizdan 7,8 foizgacha. Bunday ko‘rsatkichlar 12 oktyabr kuni e’lon qilingan World Economic Outlook hisobotida keltirilgan.
Demak, respublika 2025 yildagi natijadan ham yuqoriroq ko‘rsatkichga erishishi mumkin. O‘shanda mamlakat iqtisodiyoti 7,7 foizga o‘sgan edi. Shu bilan birga, moliyaviy institut tahlilchilarining fikricha, 2027 yilda ko‘rsatkichlar pasayadi va iqtisodiy o‘sish 6,5 foizdan oshmaydi.
Agar XVJning iyun oyidagi hisobotida ta’kidlanganidek, O‘zbekiston bo‘yicha ijobiy prognoz bir qator omillarga — ichki talabning yuqoriligi, investitsiyaviy faollik, pul o‘tkazmalari va jahon bozorida oltin narxining qulay dinamikasiga asoslangan bo‘lsa, bu safar jamg‘arma prognozni yangilashning aniq sabablarini keltirmagan.
Aytish joiz, Markaziy Osiyo respublikasining Statistika qo‘mitasi avvalroq xalqaro ekspertlarning prognozlarini kamtarona deb baholash mumkinligini ko‘rsatuvchi ma’lumotlarni taqdim etgan edi. O‘zbekiston idorasi ma’lumotlariga ko‘ra, joriy yilning birinchi yarmida mamlakat iqtisodiyoti 2025 yilning shu davriga nisbatan 8,5 foizga o‘sgan. Yalpi ichki mahsulotning nominal hajmi 1,07 kvadrillion so‘mga (taxminan 90 milliard dollar) yetgan.
XVJ mutaxassislari yangilangan hisobotda O‘zbekistondagi o‘rtacha yillik inflyatsiya joriy yilda 8,8 foizdan 6,9 foizga, 2027 yilda esa 5,7 foizgacha pasayishini ham kutmoqda. Ishsizlik darajasi esa tegishli ravishda 4,3 va 3,8 foizga tushadi. 2025 yilda bu ko‘rsatkich 4,8 foiz atrofida baholangan edi.
Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiy o‘sishi bo‘yicha prognozlar yaxshilanganiga qaramay, O‘zbekiston kutilayotgan 7,8 foizlik ko‘rsatkich bilan mintaqada yetakchi emas. Chunki XVJ tahlilchilari Qirg‘iziston iqtisodiyoti 2026 yilda 9 foizga o‘sishini kutmoqda.
Mintaqaning boshqa mamlakatlarida ham ijobiy dinamika kuzatiladi, biroq o‘sish sur’atlari unchalik yuqori bo‘lmaydi: Tojikiston — 7,3 foiz, Qozog‘iston — 4,4 foiz, Turkmaniston — 2,4 foiz.
Hisobotda jahon iqtisodiyotiga oid prognozlar ham keltirilgan. Xususan, joriy yilda jahon iqtisodiyoti 3,1 foizga, 2027 yilda esa 3,4 foizga o‘sishi kutilmoqda. Taqqoslash uchun, 2025 yilda bu ko‘rsatkich 3,5 foizni tashkil etgan.
Qayd etilishicha, Yaqin Sharqda davom etayotgan inqiroz, savdo cheklovlari va noaniqlikning yuqoriligiga qaramay, XVJ nisbatan barqaror prognozlarini saqlab qolgan.
Ekspertlarning fikricha, jahon iqtisodiyoti bir qator zarbalarga bozorning moslashuvi, energiya resurslarini yetkazib berish yo‘nalishlarining o‘zgarishi va neft zaxiralaridan foydalanish tufayli bardosh bera olgan. Bu omillar xomashyoga qaramlikni kamaytiradi. Sun’iy intellektning rivojlanishi ham muhim rol o‘ynagan. Hisoblash infratuzilmasi, uskunalar va texnologiyalarga yirik sarmoyalar iqtisodiy faollik hamda xalqaro savdoni qo‘llab-quvvatlamoqda.
Biroq, sun’iy intellekt eng yuqori xavflardan birini ham yuzaga keltirmoqda. Bu texnologiyalarning istiqbollari ortiqcha baholanishi natijasida sohaga investitsiyalar qisqarishi mumkin. Bu esa, o‘z navbatida, IT-kompaniyalar aksiyalari qiymatining pasayishiga, moliyaviy mablag‘lar oqimining kamayishiga va kreditlash shartlarining qat’iylashishiga olib keladi.
