Saygʻoqlar. Foto: shutterstock.com
Saygʻoqlarni ommaviy ravishda otib tashlayotgan Qozogʻiston hukumati ushbu hayvonlar populyatsiyasini tiklash boʻyicha Oʻzbekiston bilan kelishib oldi. Bu haqda Qozogʻiston Ekologiya va tabiiy resurslar vazirligi xabar bermoqda.
Memorandumni Qozogʻiston Ekologiya vaziri Alibek Quantirov va Oʻzbekiston Ekologiya va iqlim oʻzgarishi boʻyicha milliy qoʻmitasi raisi Aziz Abduhakimov imzoladi.
Hujjat saygʻoqlar soni, migratsiyasi va salomatligi holatini birgalikda monitoring qilish, ilmiy maʼlumotlar almashish, sunʼiy yoʻldosh orqali kuzatish hamda veterinariya nazoratini nazarda tutadi. Shuningdek, tomonlar tabiiy yaylovlar, suv havzalari va transchegaraviy migratsiya yoʻlaklarini tiklash, brakonyerlik hamda hayvonlarning noqonuniy savdosiga qarshi kurashish niyatida.
Hamkorlikning asosiy yoʻnalishlaridan biri saygʻoqlar reintroduksiyasi — hayvonlarni koʻchirish orqali ularni tarixiy yashash joylariga qaytarish boʻladi.
Ushbu rejalar bir necha yildan beri muhokama qilinmoqda. 2025 yilning iyul oyida Oʻzbekiston Qozogʻiston bilan memorandum tayyorlanayotganini eʼlon qilgan edi. Oʻshanda Aziz Abduhakimov mamlakatga 500 ga yaqin yosh saygʻoqni koʻchirib olib kelish rejasi haqida soʻzlab bergan edi. Bunda ikki davlatning hayvonlarni muhofaza qilish sohasidagi hamkorligi ancha oldin boshlangan: tegishli hukumatlararo bitim 2010 yilning martida imzolangan.
Oʻzbekistonda saygʻoqlar populyatsiyasini qayta tiklash zarurati hayvonlar sonidagi keskin farqlar bilan izohlanadi. 2026 yilgi bahorgi hisob-kitoblarga koʻra, Qozogʻistonda saygʻoqlar soni 4,689 million boshni tashkil etgan boʻlib, bu bir yil oldingi koʻrsatkichdan 17,9 foizga koʻpdir. Ulardan qariyb 2,7 millioni Ural populyatsiyasiga, 1,87 millioni Betpakdala populyatsiyasiga va atigi 119 mingtasi qoʻshni davlatlar oʻrtasida tarixan koʻchib yurgan Ustyurt populyatsiyasiga toʻgʻri kelgan.
Oʻzbekistonda esa vaziyat ancha murakkabroq. Respublika ekologiya idorasining 2025 yil aprelida eʼlon qilingan maʼlumotlariga qaraganda, Orolboʻyida va Orol dengizining qurigan tubida doimiy yashovchi saygʻoqlar soni taxminan 200 boshga baholangan. 1990 yildan beri mamlakat hududida ushbu hayvonlar soni 99,5 foizga qisqarib ketgan.
Migratsiya yoʻnalishlarining buzilishi asosiy sabablardan biriga aylandi. Qozogʻistonda 2015 yilda qurib bitkazilgan Shalqar — Beyneu temir yoʻli hamda chegara toʻsiqlari saygʻoqlarning davlatlar oʻrtasida harakatlanishini qiyinlashtirib qoʻydi. BMTning Koʻchib yuruvchi yovvoyi hayvonlar turlarini saqlash boʻyicha konvensiyasi mutaxassislari maʼlumotiga koʻra, Ustyurt populyatsiyasi Oʻzbekistondagi anʼanaviy qishki yaylovlarga borish imkoniyatidan deyarli mahrum boʻlgan.
Saygʻoqlarni Oʻzbekistonga qaytarish masalasini tomonlar 2026 yilning oktyabr oyida Yerevanda oʻtgan BMTning biologik xilma-xillik boʻyicha konferensiyasida yana koʻrib chiqishdi. Oʻshanda ikki davlat vakillari hayvonlarni koʻchirishning amaliy jihatlarini ishlab chiqishga kelishib olgandi.
Noyabr oyida imzolangan memorandumda koʻchirishning aniq muddatlari va hayvonlar soni keltirilmagan. Shuningdek, migratsiya yoʻllaridagi toʻsiqlarni bartaraf etish uchun qanday choralar koʻrilishi va dasturni amalga oshirishga qancha mablagʻ talab etilishi ham aniqlashtirilmagan.
ℹ️ Qozogʻiston qishloq xoʻjaligi yerlarini himoya qilish zarurati bahonasida bir necha yildan buyon saygʻoqlarning eng yirik populyatsiyalarini sunʼiy ravishda kamaytirib kelmoqda. Bundan oldin «Fargʻona» yozganidek, 2025 yilning iyulidan noyabrigacha yovvoyi tabiatdan qariyb 196 ming bosh hayvon tutilib, ularning goʻshti qayta ishlash korxonalariga topshirilgan edi. Bunday ov 2026 yilda ham davom ettirildi: respublika Oʻrmon xoʻjaligi va hayvonot dunyosi qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 28 sentyabrga qadar yana 47 mingga yaqin saygʻoq nobud qilingan.
