Rossiya Federatsiyasida inson huquqlari bo‘yicha BMT maxsus ma’ruzachisi Mariana Katsarova. Ommaviy manbadagi fotosurat
Rossiya o‘z tanqidchilarini xorijda ta’qib qilishni tizimli davlat strategiyasiga aylantirgan, dedi Rossiya Federatsiyasida inson huquqlari bo‘yicha BMT maxsus ma’ruzachisi Mariana Katsarova. Nashr ta’kidlashicha, 21 sentyabr kuni Jenevada taqdim etilgan ma’ruzada Markaziy Osiyo mamlakatlariga alohida e’tibor qaratilgan. Bu yerda Rossiyaning qidiruv va ekstraditsiya qilish haqidagi so‘rovlarining bajarilishi emigrantlar xavfsizligiga tahdid solmoqda.
Katsarovaning ma’ruzasida aytilishicha, hujjat transmilliy repressiyalarning tasdiqlangan qariyb 400 ta holatiga asoslangan. Maxsus ma’ruzachi ta’kidlashicha, Rossiya hokimiyati vakillari qotilliklar, suiqasdlar va zaharlashlar bilan bir qatorda qo‘rqitish, kuzatuv olib borish, qarindoshlarga bosim o‘tkazish, shuningdek, huquqiy va ma’muriy tartib-taomillardan suiiste’mol qilish usullaridan foydalanmoqda.
Ukrainaga keng ko‘lamli bosqin boshlanganidan so‘ng, xorijdagi tanqidchilarni ta’qib qilish keskin kuchaygan: hujjatda keltirilgan fuqarolik tashkilotlari ma’lumotlariga ko‘ra, 2014–2021 yillarda 29 ta holat qayd etilgan bo‘lsa, 2022–2024 yillarda bu ko‘rsatkich 89 taga yetgan. Ma’ruza muallifining hisob-kitoblariga ko‘ra, bu yillik o‘rtacha ko‘rsatkichning qariyb sakkiz baravar oshganini anglatadi. Sirtdan chiqarilgan hukmlarning hujjatlashtirilgan soni 2022 yildagi to‘rttadan 2025 yilda 157 taga ko‘paygan; hujjatda ta’kidlanishicha, bunday jarayonlar, avvalo, xorijdagi urushga qarshi bayonotlar, jurnalistik faoliyat va muxolifat faoliyatiga daxl qilmoqda.
Bunday holatlardan biri chechenistonlik faol Mansur Movlayev bilan bog‘liq. U 2025 yil may oyida Rossiyaning so‘roviga ko‘ra Qozog‘istonda qo‘lga olingan. Katsarovaning ma’lum qilishicha, unga tovlamachilik ayblovi qo‘yilgan, biroq Movlayev bu ayblovlarni soxta deb hisoblaydi. Uning bahosiga ko‘ra, Movlayev Rossiyaga qaytarilsa, qiynoqqa solinishi yoki o‘ldirilishi mumkin. Ma’ruzada aytilishicha, 2026 yil fevral oyida BMT Inson huquqlari qo‘mitasining murojaatidan so‘ng Qozog‘iston Oliy sudi boshpana berish masalasi bo‘yicha shikoyat ko‘rib chiqilguniga qadar ekstraditsiyani to‘xtatgan.
Yana bir holat IT mutaxassisi Aleksandr Kachkurkin bilan bog‘liq. Qrimda tug‘ilgan, Ukraina va Rossiya fuqaroligiga ega bo‘lgan Kachkurkin 2026 yil fevral oyida yopiq binolarda chekish va ko‘chani belgilanmagan joydan kesib o‘tish sababli Qozog‘istondan Rossiyaga chiqarib yuborilgan. Ma’ruza muallifi esa bu asoslarni uydirma deb atagan. Hujjatda qayd etilishicha, Rossiyada u darhol Ukrainaga ehtimoliy xayriya mablag‘lari o‘tkazgani bilan bog‘liq davlatga xiyonat qilish ayblovi bilan hibsga olingan va unga umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosi tahdid qilmoqda.
Ma’ruzada urushga qarshi faol Aleksey Rojkov ham tilga olingan. Maxsus ma’ruzachining ma’lum qilishicha, u 2023 yil may oyida Qirg‘izistondan Rossiyaga topshirilgan va keyinchalik terrorizmni oqlash hamda armiya haqida «yolg‘on xabarlar» tarqatishda ayblanib, 16 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan. Yana bir rossiyalik Georgiy Pirogov 2024 yil iyul oyida O‘zbekistonda g‘oyib bo‘lgan, bir necha kundan so‘ng Moskvadagi tergov hibsxonasida paydo bo‘lgan, 2026 yil iyul oyida esa davlatga xiyonat qilish ishi bo‘yicha 23 yillik qamoq jazosiga hukm qilingan, deyiladi ma’ruzada.
Katsarova ma’ruza tavsiyalaridan kelib chiqib, transmilliy repressiyalarga qarshi BMTning majburiy xalqaro konvensiyasini ishlab chiqishga chaqirdi. Maxsus ma’ruzachining tushuntirishicha, taklif etilayotgan hujjat davlatlarning javobgarligini, ta’qiblarning oldini olish choralarini va majburiyatlarga rioya etilishini nazorat qilish mexanizmlarini belgilashi kerak.
