ung.uz sayti fotosurati
O‘zbekistonda tabiiy gaz qazib olish hajmi pasayishi davom etmoqda. Bu, asosan, yirik konlardagi zaxiralar sezilarli darajada, ko‘p hollarda 80 foizdan ortiqqa tugab borayotgani bilan bog‘liq. Yangi maydonlarni o‘zlashtirish xomashyo qazib olish hajmining kamayishini qoplay olmayapti. «O‘zbekneftgaz» kompaniyasi bosh geologi Nodir Muhiddinov shunday fikr bildirdi, deb xabar beradi «Gazeta.uz».
Mutaxassisning so‘zlariga ko‘ra, yirik konlar ko‘p yillar davomida ishlatilgani sababli, bugungi kunda ularning zaxiralari ancha ishlab bo‘lingan. Kompaniya qazib olish hajmini saqlab qolish uchun choralar ko‘rayotgan bo‘lsa-da, jumladan, geologiya-texnik ishlarni amalga oshirib, quduqlarni ta’mirlayotgan bo‘lsa-da, pasayishning oldini olish qiyin bo‘lmoqda.
«O‘zbekneftgaz» vakilining aniqlik kiritishicha, joriy yil boshida bir sutkalik gaz qazib olish hajmi taxminan 65 million kub metrni tashkil etgan. O‘shandan buyon bu ko‘rsatkich 12,6 million kub metrga kamaygan. Yo‘qotishlarning bir qismini quduqlarni ta’mirlash va yangi quduqlarni ishga tushirish hisobiga qoplashga erishilgan, biroq sutkasiga qariyb 5 million kub metr gaz qazib olish hajmi hanuz qoplanmagan. Shunga qaramay, Muhiddinov ta’kidlashicha, yil oxirigacha qazib olish hajmini oshirish va dastlabki ko‘rsatkichlarga qaytish rejalashtirilgan.
Uning qo‘shimcha qilishicha, hozirgacha 79 ta quduqda kapital ta’mirlash ishlari o‘tkazilgan va bu yo‘nalishdagi ishlar davom etmoqda. Bundan tashqari, kompaniya yangi maydonlarda geologik qidiruv ishlarini olib bormoqda, qatlam bosimi pasaygan sharoitda ham gaz qazib olishni saqlab turishga yordam beradigan quduq usti kompressor stansiyalarini ishga tushirmoqda. Shuningdek, yon stvollar burg‘ilash orqali foydalanishdan chiqarilgan ayrim obyektlarni qayta tiklamoqda.
Muhiddinovning so‘zlariga ko‘ra, yangi konlarni aniqlash borasida eng katta salohiyat Ustyurt mintaqasida mavjud. Biroq, ularni o‘zlashtirish tobora murakkab va qimmatga tushmoqda. Agar ilgari 3000–5000 metr chuqurlikda ishlar olib borilgan bo‘lsa, hozirda 5000 metrdan ham chuqurroqda burg‘ilash ishlari amalga oshirilmoqda. Bu esa, xususan, dunyodagi sanoqli kompaniyalar ixtiyorida bo‘lgan maxsus uskunalardan foydalanish bilan bog‘liq katta xarajatlarni keltirib chiqaradi.
Shu bilan birga, joriy yilda «O‘zbekneftgaz» 42 ta investitsiya bloki uchun litsenziya oldi. Seysmik qidiruv ishlari hajmini qariyb besh barobarga — qariyb 12 ming kvadrat kilometrgacha oshirish kutilmoqda. Muhiddinovning aniqlik kiritishicha, yanvar–sentyabr oylarida gaz zaxiralari 12,5 milliard kub metrga ko‘paygan. Yillik maqsad esa bu ko‘rsatkichni 25 milliard kub metrga yetkazishdan iborat.
Biroq, zaxiralarning ko‘payishi gaz qazib olish hajmi ham oshishini anglatmaydi. Buning uchun quduq burg‘ilash, maydonning samaradorligini tasdiqlash va tegishli infratuzilmani yaratish zarur.
Rasmiy statistikaga ko‘ra, joriy yilning dastlabki to‘qqiz oyida «O‘zbekneftgaz» qariyb 17 milliard kub metr gaz qazib olgan. Yil oxirigacha kompaniya bu ko‘rsatkichni 22,8 milliard kub metrga yetkazishni rejalashtirmoqda. Shunga qaramay, bu 2025 yildagi ko‘rsatkichdan kam — o‘shanda 25,2 milliard kub metr gaz qazib olingan. Shunga ko‘ra, prognozlarga ko‘ra, yillik qazib olish hajmi qariyb 10 foizga qisqarishi mumkin. 2026 yil boshida mamlakat prezidenti Shavkat Mirziyoyev «O‘zbekneftgaz» oldiga bozorga kamida 25,4 milliard kub metr gaz yetkazib berish vazifasini qo‘yganini hisobga olsak, davlat korporatsiyasi respublika rahbarining topshirig‘ini bajara olmasligi ehtimoli yuqori.
O‘zbekistonda gaz qazib olish hajmining kamayishi (bunda nafaqat «O‘zbekneftgaz», balki sohaning boshqa korxonalari statistikasi ham hisobga olinadi) bir necha yildan beri kuzatilmoqda. Masalan, 2022 yilda bu ko‘rsatkich 51,7 milliard kub metrni tashkil etgan bo‘lsa, 2025 yilda 40 milliard kub metrga ham yetmagan. Natijada Toshkent gaz importini, xususan, Rossiya va Turkmanistondan xarid qilish hajmini oshirishga majbur bo‘lmoqda.
