Pixabay/ArmyAmber fotosurati
Olmaota shahri sudi Bandlik va ijtimoiy dasturlar boshqarmasini Afg‘oniston fuqarosining qochqin maqomini berish haqidagi takroriy arizasini ko‘rib chiqishga majbur qildi, deb xabar beradi Qozog‘iston Xalqaro inson huquqlari va qonunchilikka rioya etish byurosi (QXIHQRB) ma’lum qilishicha. Tashkilot ma’lumotlariga ko‘ra, bu yangi holatlar yuzaga kelgani munosabati bilan qochqin maqomini berish haqidagi takroriy iltimosnomani ko‘rib chiqishga vakolatli organni sud majburlaganiga oid birinchi holatdir.
Olmaota ixtisoslashtirilgan tumanlararo ma’muriy sudining qarori 2026 yil 20 oktyabrda chiqarilgan. Xavfsizlik nuqtayi nazaridan xabarda Afg‘oniston fuqarosining ismi va shaxsiy ma’lumotlari oshkor etilmagan. Ma’lum bo‘lishicha, avvalroq unga boshpana berish rad etilgan. Biroq, ayol o‘z hayoti va voyaga yetmagan farzandlari xavfsizligiga tahdid soluvchi yangi holatlar yuzaga kelgani sababli yana bir bor boshpana olishga urinib ko‘rgan.
Olmaota Bandlik va ijtimoiy dasturlar boshqarmasi avval chiqarilgan sud hujjatlarini vaj qilib, takroriy arizani qabul qilishdan bosh tortgan. Shundan so‘ng Afg‘oniston fuqarosi sudga murojaat qilgan. Ayolning manfaatlarini himoya qilgan QXIHQRB yuristi ta’kidlashicha, arizachi avvalgi qarorlar ustidan shikoyat qilmagan, balki dastlabki murojaat vaqtida mavjud bo‘lmagan yangi holatlarni ko‘rib chiqishni so‘ragan.
Sud ma’muriy da’voni qanoatlantirgan va boshqarmani takroriy iltimosnomani qabul qilish hamda to‘laqonli ma’muriy tartib-taomilni o‘tkazishga majbur qilgan.
Huquq himoyachilari sud qarorining ijro etilishini kuzatib borish va ayolga yuridik yordam ko‘rsatishni davom ettirish niyatidalar.
ℹ️ 2021 yil avgust oyida Afg‘onistonda hokimiyatni egallab olganidan so‘ng, «Tolibon» ayollar huquqlarini izchil ravishda cheklay boshladi. Holbuki, harakat vakillari 1996–2001 yillardagi ilk hukmronlik davriga nisbatan ancha bosiq siyosat yuritishga va’da berishgandi. O‘sha yilning sentyabr oyidayoq universitet talabalari uchun qoidalar o‘zgartirildi: erkaklar va ayollar alohida o‘qiy boshladi, mashg‘ulotlarga esa qat’iy kiyinish qoidalariga rioya qilgan holda kelish talab etildi.
2022 yil bahorida harakat a’zolari 12 yoshdan katta qizlarning maktablarda o‘qishini taqiqladi. Dekabr oyining ikkinchi yarmida qizlarning oliy ta’lim muassasalarida o‘qishini taqiqlovchi farmon chiqarildi. Vaholanki, bundan uch oy oldin Afg‘oniston universitetlarida kirish imtihonlari o‘tkazilib, minglab ayollar o‘qishga qabul qilingan edi. Shuningdek, «Tolibon» afg‘on ayollariga nodavlat tashkilotlarda ishlashni taqiqladi, keyinchalik esa davlat xizmatidagi ayollarga nisbatan ham cheklovlar joriy etdi.
Nihoyat, Ayollar ishlari bo‘yicha vazirlik tugatildi. Uning o‘rniga «Tolibon» Islomiy fazilatlarni targ‘ib qilish va illatlar oldini olish vazirligini tashkil etdi.
Qozog‘iston Oliy sudi 2005 yilda «Tolibon» harakatini terrorchilik tashkiloti deb tan olgan, uning respublika hududidagi faoliyati taqiqlangan edi. Biroq, 2024 yilda Ostona «Tolibon» rejimini taqiqlangan tashkilotlar ro‘yxatidan chiqardi. Prezident Qosim-Jomart To‘qayev bu qarorni Afg‘oniston bilan iqtisodiy hamkorlikni rivojlantirish zarurati bilan izohladi.
Huquq himoyachilariga ko‘ra, «Tolibon» terrorchilik tashkilotlari ro‘yxatidan chiqarilganidan so‘ng Qozog‘istonda Afg‘oniston fuqarolarining qochqin maqomini olishi deyarli imkonsiz bo‘lib qolgan.
