ng.kz sayti fotosurati
Qozog‘istonning shimoli-g‘arbida joylashgan Qostanay shahrida yashovchi Ilyos Aytjanov ijtimoiy, milliy, etnik, irqiy yoki diniy adovatni qo‘zg‘atish, shuningdek, shafqatsizlik va zo‘ravonlik kultini targ‘ib qiluvchi materiallarni tarqatish ishi bo‘yicha ikki yilu olti oy muddatga ozodlikdan mahrum etildi. Bu haqda «Nasha Gazeta» mintaqaviy nashri Qostanay viloyati sudi matbuot xizmatiga tayanib xabar beradi.
Qostanay shahri №2 sudi Aytjanovni Qozog‘iston Jinoyat kodeksining 174-moddasi 1-qismi va 313-moddasida nazarda tutilgan jinoyatlarni sodir etganlikda aybdor deb topdi. U jazoni o‘rtacha xavfsizlik darajasidagi jinoyat-ijroiya tizimi muassasasida o‘taydi.
Sud samimiy pushaymonlik va aybini tan olishni yengillashtiruvchi holatlar deb topdi. Og‘irlashtiruvchi holatlar aniqlanmagan.
Avvalgi sud majlislaridan birida prokuror Daniyar Naushabekning ma’lum qilishicha, Aytjanov «adovat qo‘zg‘atishga qaratilgan destruktiv xarakterdagi materiallar» bilan tanishgan va ayblov tomonining versiyasiga ko‘ra, shundan so‘ng «mazkur mafkurani qabul qilgan». Keyinchalik Aytjanov rus millatiga mansub shaxslar va Rossiya tarafdorlariga, shuningdek, Rossiya Federatsiyasi siyosatini qo‘llab-quvvatlovchi Qozog‘iston aholisiga nisbatan salbiy va haqoratomuz fikrlar bildirilgan postlarni joylashtirgan. Ayblov tomonining ta’kidlashicha, ushbu nashrlar millatlararo adovat va ijtimoiy-siyosiy keskinlik shakllanishiga xizmat qiladi.
Prokuror misol tariqasida 2025 yil 27 aprelda Rossiya va ruslar haqida keskin fikrlar bildirilgan nashrni keltirgan. Shuningdek, u Aytjanov tomonidan 2026 yil 7 mart kuni Facebookka joylashtirilgan, «Hammasini, hatto chaqaloqlarni ham o‘ldirish lozim — yoqimtoy rus kampiri» degan izoh bilan berilgan videoni tilga olgan.
Umuman olganda, ish doirasida Aytjanov 2022 yil oktyabridan 2026 yil iyuniga qadar Facebook va Instagramda joylashtirgan beshta post ko‘rib chiqilgan. Ular orasida o‘lim va tan jarohati yetkazilishi aks etgan kadrlar ham bo‘lgan. Sudda o‘qib eshittirilgan ekspertiza xulosalariga ko‘ra, videolardan birida zo‘ravonlik va jismoniy azob yetkazilishi tasvirlangan.
Qozog‘iston Xalqaro inson huquqlari va qonun ustuvorligi byurosi qo‘shimcha qilishicha, bundan tashqari, Aytjanov «prezidentlar Nazarboyev va To‘qayev, hokimiyat, AES qurilishi, Rossiyani qo‘llab-quvvatlovchi shaxslar, Rossiya rahbariyati haqida salbiy baholar bildirgan, Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi mojaro yuzasidan ham baholovchi fikrlar bildirgan. Shuningdek, unga bolsheviklar tomonidan mamlakatdan chiqarib yuborilgan rossiyalik faylasuf Ivan Ilinning iqtibosini keltirish ham ayb sifatida qo‘yilgan».
Ilyos Aytjanov sudda nashrlarni ijtimoiy tarmoqlardagi Rossiya tarafdori bo‘lgan foydalanuvchilarning xabarlariga javoban joylashtirganini aytgan.
«Butun janjal Tobil va Rudniydagi ko‘chalar — Lenin, Tereshkova va Oktyabrning 50 yilligi nomlarini o‘zgartirish haqidagi petitsiyamdan boshlandi, — deydi u. — Shundan keyin menga shaxsiy xabarlarda ko‘chalar nomini o‘zgartirish kerak emasligi, chunki kimdir bu shaharlar va zavodlarni qurgani haqida yoza boshlashdi. Hammasi shundan boshlandi. Ikkinchi epizod bo‘yicha esa — Olmaotada bir yigitni yollanma askarlik haqidagi modda bilan 5 yilga qamashgani haqida video bor edi. Men ham bu bizning urushimiz emasligi va biz u yerga bormasligimiz kerakligi haqida katta post yozdim. Shundan keyin shaxsiy xabarlarimga juda ko‘p xabarlar kela boshladi. Va men odamlar urushish uchun borayotganlar bilan nima sodir bo‘lishini bilishlari uchun ko‘rgazmali misol sifatida videoni joylashtirdim».
Shu bilan birga, u millatlararo adovat qo‘zg‘atish niyati bo‘lganini inkor qilgan.
«Facebook va Instagramdan salbiy munosabatlar boshlandi, men esa ularga javob bera boshladim. Albatta, provokatsiyaga javob berganim xato bo‘lgan. Endi bu provokatsiya bo‘lganini tushunyapman. Aybimni tan olaman», — degan u.
Aybini tan olganiga qaramay, prokuratura protsessual kelishuv tuzishdan bosh tortgan. Biroq ish soddalashtirilgan tartibda, guvohlarni chaqirmasdan va dalillarni tekshirmasdan ko‘rib chiqilgan.
Qozog‘istonda adovat qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi modda bo‘yicha jinoiy ishlar tez-tez qo‘zg‘atilib, sud hukmlari chiqariladi. Bunday ishlar figurantlari orasida nafaqat jurnalistlar va blogerlar, balki ijtimoiy tarmoqlarning oddiy foydalanuvchilari ham bor. Bunday holatlarda, qoida tariqasida, TikTokdagi to‘g‘ridan to‘g‘ri efirlar vaqtida bildirilgan fikrlar haqida ham so‘z boradi.
