Turkiya Ichki ishlar vaziri Mustafo Chiftchi mamlakatning barcha 81 ta viloyatida qarovsiz hayvonlarni tutish ishlari yakunlanganini, ular boshpanalar va maxsus jihozlangan munitsipal saqlash hududlariga joylashtirilganini ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, operatsiyaning so‘nggi bosqichi Diyorbakir shahrida o‘tkazilib, 21 oktyabr kuni yakunlangan. Bayonot Lider Haber telekanali efirida yangradi va 25 oktyabr kuni davlatning TRT Haber telekanali tomonidan e’lon qilindi.
Vazirning so‘zlariga ko‘ra, tutib kelingan hayvonlar davolanadi, sterilizatsiya qilinadi, emlanadi va ularni uyiga olib ketishni istagan kishilarga topshiriladi. Biroq, e’lon qilingan xabarda hayvonlarning umumiy soni, turlar bo‘yicha taqsimoti va ularni joylashtirishga oid batafsil statistika keltirilmagan.
Vazir qo‘llagan «qarovsiz ko‘cha hayvonlari» iborasi islohotning asosiy predmeti — daydi itlarni saqlash masalasidan kengroq ma’noni anglatadi. Qonun matnida aynan itlarni veterinariya muolajalaridan keyin egalariga topshirilguniga qadar boshpanalarda saqlash talabi belgilangan.
Chiftchi mushuklarni tutish bo‘yicha alohida ma’lumotlarni taqdim etmagan. Shuning uchun ushbu chiqishga asoslanib, Turkiyadagi barcha ko‘cha mushuklari g‘oyib bo‘ldi, degan xulosaga kelish kerakmas.
Gülhane bog‘i yonida, Istanbul. Foto: Fergana.agency
Mazkur kampaniyaning huquqiy asosi hayvonlarni himoya qilish to‘g‘risidagi qonunchilikka o‘zgartirishlar kiritgan 7527-sonli qonun bo‘ldi. Parlament uni 2024 yil 30 iyulda qabul qilgan. Prezident Rejep Tayyip Erdog‘an tomonidan ma’qullanganidan so‘ng, hujjat 2 avgust kuni kuchga kirdi. Yangi qoidalarga ko‘ra, sterilizatsiya qilingan itlarni ko‘chalarga qaytarishning avvalgi amaliyoti bekor qilinib, ularni kimdir o‘z uyiga olib ketguniga qadar boshpanalarda saqlash tartibi joriy etildi.
Qonunda ayrim toifadagi itlarga nisbatan evtanaziya qo‘llashga ham ruxsat berilgan. Bular nazoratsiz xatti-harakatlari tufayli odamlar va hayvonlarning hayoti hamda sog‘lig‘iga xavf tug‘diradigan, yuqumli yoki davolab bo‘lmaydigan kasalliklarga chalingan, shuningdek, saqlanishi taqiqlangan toifalarga kiruvchi itlardir. Biroq, sog‘lom itni o‘z uyiga olib ketishni istovchilarning yo‘qligi uni o‘ldirish uchun mustaqil asos sifatida ko‘rsatilmagan: bunday hayvonlarni saqlash davom ettirilishi kerak.
Boshpanalar tashkil etish va mavjudlarini takomillashtirish majburiyati yirik shahar munitsipalitetlari, viloyat markazlari munitsipalitetlari hamda aholisi 25 ming kishidan ortiq bo‘lgan aholi punktlari munitsipalitetlari zimmasiga yuklatilgan.
Islohot professional hamjamiyatning bir qismi tomonidan qarshilikka uchradi. Hali qonun loyihasi tayyorlanayotgan paytdayoq Turkiya veterinariya shifokorlari uyushmasi sog‘lom hayvonlarni o‘ldirishga qarshi chiqdi va bu kasbiy etikaga zid ekanini bildirdi. Keyinchalik bahsli qoidalar konstitutsiyaviy sud muhokamasi predmetiga aylandi.
Turkiya Konstitutsiyaviy sudi 2025 yil 7 may kuni bahsli normalarni, jumladan, hayvonlarni ularga ega chiqadigan kishilar topilguniga qadar saqlash va belgilangan shartlarda evtanaziya qo‘llash tartibini bekor qilish haqidagi talablarni rad etdi. Shu bilan birga, sud mahalliy hokimiyat organlari hayvonlar va atrof-muhitga eng kam zarar yetkazadigan choralarni tanlashi shartligini ta’kidladi. Evtanaziyani asossiz qo‘llash esa jinoiy javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.
