O‘zbekiston mehnat migratsiyasi tarkibida MDH davlatlarining ulushi bir yil ichida qariyb uchdan bir qismga qisqarib, Yevropa va Sharqiy Osiyo yo‘nalishlariga o‘z o‘rnini bo‘shatib berdi. Bu haqda O‘zbekiston Markaziy bankining 2026 yil birinchi yarim yilligi yakunlari bo‘yicha tahliliy sharhidagi ma’lumotlar guvohlik bermoqda.
Regulyator ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistondan mehnat migrantlarining umumiy oqimida Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi (MDH) mamlakatlarining ulushi 29 foizga kamaygan. Shu bilan birga, Yevropa mamlakatlarining ulushi 42 foizga, Sharqiy Osiyo davlatlarining ulushi esa 26 foizga oshgan.
Migratsiya agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, hozir xorijda qariyb 1,4 million nafar O‘zbekiston fuqarosi mehnat qilmoqda.
Ularning 834,2 ming nafari Rossiyada, 84,4 ming nafari Qozog‘istonda, 72,1 ming nafari Turkiyada, 46,4 ming nafari Janubiy Koreyada. Yevropa mamlakatlarida 258 ming nafar o‘zbekistonlik mehnat qilmoqda, boshqa davlatlarda esa 97,7 ming nafar fuqaro ishlayapti.
Joriy yilda xorijda yuqori maoshli ish o‘rinlariga 124,5 ming nafar O‘zbekiston fuqarosi joylashtirilgan.
Xorijda ishlayotgan o‘zbekistonliklar orasida 398,9 ming nafar ayol bor. Bu migrantlarning umumiy sonining 28,6 foizini tashkil etadi. 30 yoshgacha bo‘lgan yoshlar soni 402,1 ming nafar yoki 28,9 foizni tashkil qiladi.
Tashqi mehnat migratsiyasi geografiyasini diversifikatsiya qilish jarayoni davom etmoqda. Sharhda qayd etilishicha, bu rivojlangan mamlakatlardan O‘zbekistonga transchegaraviy pul o‘tkazmalari hajmining oshishida ham namoyon bo‘lmoqda. Jumladan, Buyuk Britaniyadan pul o‘tkazmalari 62 foizga, Yevropa Ittifoqi mamlakatlaridan 27 foizga, AQSHdan esa 19 foizga oshgan.
2026 yilning birinchi yarim yilligida xorijdan O‘zbekistonga jami 9,3 milliard dollar pul o‘tkazmalari kelib tushgan. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 13 foiz ko‘p. Shu bilan birga, pul o‘tkazish usullari tarkibi sezilarli o‘zgargan. Asosiy hajm — 4,8 milliard dollar yoki 51,7 foiz — kartadan kartaga to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘tkazmalar (P2P) hisobiga to‘g‘ri kelgan. Ularning ulushi 2025 yil birinchi yarim yilligiga nisbatan 32 foizga oshgan.
An’anaviy xalqaro pul o‘tkazmalari tizimlari orqali 4,3 milliard dollar, ya’ni umumiy hajmning 46,7 foizi kelib tushgan. Ushbu kanal orqali o‘sish atigi 0,3 foizni tashkil etgan. SWIFT tizimi orqali bank o‘tkazmalarining ulushi 1,6 foizgacha qisqargan — bu 142 million dollar bo‘lib, o‘tgan yilga nisbatan 43 foiz kam.
Migratsiya oqimlarining G‘arbga qayta yo‘nalish olishining asosiy sabablaridan biri uzoq muddatli demografik prognozlardir. Markaziy bank sharhida keltirilgan baholarga ko‘ra, 2030 yilga borib Yevropa mamlakatlarida aholining qarishi va mehnatga layoqatli fuqarolar ulushining qisqarishi mahalliy mehnat bozorlari uchun asosiy tizimli muammoga aylanadi. Yevropa mintaqasida ishchi kuchi tanqisligi 7,5–10,5 million kishi deb baholanmoqda.
Germaniyada, prognozlarga ko‘ra, YAIM o‘sishi sekinlashmasligi uchun har yili kamida 400 ming nafar malakali migrant talab etiladi. Yaponiyada parvarish, qishloq xo‘jaligi va qurilish sohalarida ishchi kuchi tanqisligi 6–7 million kishiga yetadi. Janubiy Koreyada esa kemasozlik, metallni qayta ishlash va elektronika sohalarida 1,2–1,5 million nafar ishchiga ehtiyoj bor. Yaqin yillarda tibbiyot, keksalarga qarash, «yashil» energetika, qurilish, transport va logistika sohalari mutaxassislariga talab eng yuqori bo‘lishi kutilmoqda.
Ayni paytda O‘zbekiston 23 davlat bilan tashkiliy mehnat migratsiyasi bo‘yicha 48 ta kelishuvga ega. Faqat so‘nggi ikki yilda 14 davlat bilan 18 ta yangi hukumatlararo va idoralararo kelishuv tuzilgan. 36 davlatdagi 325 dan ortiq yirik ish beruvchi va rekruting kompaniyalari bilan hamkorlik yo‘lga qo‘yilgan.
Istiqbolli hamkorlar qatorida Germaniya, Buyuk Britaniya, Italiya, Ispaniya, Shvetsiya, Fransiya, Bolgariya, Ruminiya, Slovakiya, Sloveniya, Serbiya, AQSH va Yaponiya bor. Bunda AQSH, Italiya, Shvetsiya, Fransiya va Sloveniya yangi yo‘nalishlar sifatida ro‘yxatga qo‘shilgan.
Ushbu kelishuvlar O‘zbekistondan mutaxassislarni savdo va xizmat ko‘rsatish, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy ta’minot, transport va logistika, qishloq xo‘jaligi, sanoat, qurilish, metallni qayta ishlash, yog‘ochni qayta ishlash, shuningdek, neft-gaz va tog‘-kon sanoati sohalariga jalb etishni nazarda tutadi.
Sharhda ta’kidlanishicha, tashqi mehnat migratsiyasini tashkillashtirilgan asosda yanada rivojlantirishda jahon mehnat bozoridagi demografik va tarkibiy o‘zgarishlar, shuningdek, ishchi kuchiga talab yuqori bo‘lishi kutilayotgan yangi jug‘rofiy va kasbiy yo‘nalishlarni hisobga olish zarur.
